Hvernig myndaðist Eyjafjörðurinn og af hverju eru sandeyrar á pollinum?
Alla firði og aðlæga dali á Íslandi hafa ísaldarjöklar sorfið niður í blágrýtisstaflann á þremur milljónum ára eins og lýst er í svari sama höfundar við spurningunni Hvað er jökulrof? Hvernig verður...
View ArticleHvers vegna standa eldgos í Grímsvötnum bara í stuttan tíma?
Í svari við spurningunni Hvers konar gos verða í Grímsvötnum? segir að frá landnámi hafi 20 rúmkílómetrar af kviku komið upp úr Grímsvatnakerfinu, næstmest allra 30 eldstöðvakerfa landsins á eftir...
View ArticleEr hægt að búa til sín eigin sólmyrkvagleraugu?
Hér er einnig að finna svar við spurningunum:Er hægt að búa til gleraugu fyrir sólmyrkva úr filmuenda, alveg svartri myndavélafilmu? Hver eru vísindin á bakvið svonefnd sólmyrkvagleraugu? Augun okkar...
View ArticleAf hverju er ekki sólmyrkvi á jörðinni einu sinni í mánuði?
Hér er einnig að finna svar við spurningunni: Hversu oft verður almyrkvi á sama stað á jörðinni að meðaltali? Tunglið fer einn hring um jörðina á um það bil einum mánuði. Einu sinni í hverri umferð...
View ArticleHætta sólmyrkvar einhvern tímann að sjást á jörðinni?
Spurningin í fullri lengd hljómaði svona: Munu sólmyrkvar einhvern tímann hætta? Hvenær verður síðasti sólmyrkvinn? Sólmyrkvar munu ekki hverfa alveg í fyrirsjáanlegri framtíð. Almyrkvar munu hins...
View ArticleHversu lengi getur almyrkvi varað á einum stað?
Hér er einnig að finna svar við spurningunni: Hversu langur er lengsti almyrkvi sem getur orðið á jörðinni? Við bestu mögulegu aðstæður getur almyrkvi varað í um sjö og hálfa mínútu á einum stað. Lengd...
View ArticleEr matvara dýrari hér en í löndum ESB og er líklegt að eitthvað breytist ef...
Árið 2025 voru matvörur að jafnaði 59% dýrari á Íslandi en í meðaltali Evrópusambandsríkja að mati Hagstofu Íslands og Evrópsku hagstofunnar. Í Noregi var matur 32% dýrari en í ríkjum Evrópusambandsins...
View ArticleHvað er vitað um ebóluveirur og sjúkdóminn sem þær valda?
Ebóluveirur valda alvarlegum smitsjúkdómi sem kallast ebólusjúkdómur (e. Ebola virus disease, EVD). Vorið 2026 braust út faraldur ebólusjúkdóms í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó (e. Democratic Republic of...
View ArticleHvenær var byrjað að nota orðið sjálfrennireið um bíla og af hverju festist...
Í íslensku er oftast talað um nýyrði sem ný orð sem mynduð eru úr innlendum orðstofnum um ný fyrirbæri eða til að koma í stað erlends orðs. Stundum lifa slík orð í málinu áfram þó að þau séu ekki notuð...
View ArticleEiga tungumál að vera rökrétt?
Ein algengasta röksemd sem beitt er gegn nýjungum og tilbrigðum í máli er að þau séu ekki rökrétt. Að margra áliti er það hin endanlegi dómur yfir tilbrigðum og gefur ótakmarkað veiðileyfi á þau. Meðal...
View ArticleHvers konar dýr var loðnashyrningur og hvenær var hann uppi?
Upprunalega spurningin var Hvað er íslenska heitið yfir Coelodonta antiquitatis? Coelodonta antiquitatis hefur verið kallaður loðnashyrningur á íslensku (e. woolly rhinoceros). Um er að ræða...
View ArticleHvernig kýs fólk með fótunum? Hvaðan kemur þetta orðasamband?
Orðasambandið kjósa með fótunum sem stundum sést og heyrist en virðist ekki vera í neinni íslenskri orðabók, er væntanlega komið úr ensku þar sem vote with your feet merkir 'to show your opinion by...
View ArticleHvernig þróaðist samhverfa í dýraríkinu?
Hér er einnig að finna svör við spurningunum: Eru til ólíkar tegundir af samhverfu hjá dýrum? Hvort voru elstu þekktu gerðir dýra samhverf eða ósamhverf? Hvaða áhugaverðu undantekningar eru frá...
View ArticleHvar geta jökulhlaup orðið á Íslandi?
Þessari spurningu er einfaldast að svara með því að birta kort sem sýnir þau svæði á Íslandi þar sem jökulhlaup vegna jarðhita og eldsumbrota hafa farið yfir á seinustu 10.000 árum. Blái liturinn á...
View ArticleFá hákarlar aldrei krabbamein og getur brjósk úr þeim læknað sjúkdóminn?
Stutta svarið við þessari spurningu er að hákarlar (eða aðrir fiskar) eru hvorki undanskildir því að fá krabbamein né hafa þeir uppgötvað lækningu við því. Sú mýta að hákarlar fái ekki krabbamein og...
View ArticleHvað eru tennur í hvítháfum stórar?
Stærstu tennur hvítháfa (Carcharodon carcharias) geta orðið um eða yfir 6 cm langar og eru líklega stærstu tennur núlifandi hákarla. Þetta er sagt með þeim fyrirvara að erfitt er að finna nákvæma og...
View ArticleHvað er þetta bif- í bifreið?
Upprunalega spurningin hljóðaði svona: Hvaðan kemur orðið „bif“ úr bifreið, bifhjól? Sögnin að bifa merkir ‘hræra, hreyfa, hagga’ og þekktist þegar í fornu máli. Miðmyndarsögnin bifast merkir...
View ArticleHvaða tilgangi þjóna marglyttur?
Í líffræði er yfirleitt ekki talað um að lífverur hafi ákveðinn tilgang. Bambus hefur til dæmis ekki þann tilgang að vera fæða fyrir pöndur, býflugur urðu ekki til bara til að frjóvga blóm, og...
View ArticleHvað þarf eldra fólk helst að hafa í huga varðandi mataræði og þyngdarstjórnun?
Með hækkandi aldri, sérstaklega eftir sextugt, verða lífeðlisfræðilegar breytingar á líkamanum, hann þarfnast færri hitaeininga vegna breyttrar líkamssamsetningar og minni efnaskiptahraða, en...
View ArticleHvernig tala menn reiprennandi?
Upprunalega spurningin var: Hvaða reip- er átt við þegar einhver talar t.d. reiprennandi frönsku? Hvaðan er þetta upprunnið? Að gera eitthvað reiprennandi merkir að gera eitthvað mjög auðveldlega, án...
View Article
