Hvers konar visi eða kvisi er aukvisi?
Aukvisi ‘aumingi, væskill’ er forskeytt orð, au- og kvisi. Forskeytið au- er ekki mjög algengt en kemur m.a. fyrir í orðunum aufúsa ‘löngun, áhugi; þökk’, auvirða ‘óvirða, niðurlægja’ og auvirðilegur...
View ArticleHvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir stærð?
Jökulhlaup eru oftast flokkuð eftir mesta rennsli. Minni hlaup halda sig að mestu við farvegi, en stærstu hlaupin flæmast yfir stór landsvæði og hafa margfaldan rofmátt og getu til setflutninga....
View ArticleHvenær var fyrsta GPT-mállíkanið kynnt til sögunnar?
Upprunalega spurningin var í nokkrum liðum. Fyrri hlutanum er svarað hér en seinni hlutanum í þessu svari: Hvaðan kemur gervigreind? hvenær var fyrst reynt við hugmyndina, hvar, hvers vegna? Hverjir...
View ArticleHvenær og hvar hófst þróun stórra mállíkana?
Upprunalega spurningin var í nokkrum liðum og hér er fyrri hlutanum svarað: Hvaðan kemur gervigreind? hvenær var fyrst reynt við hugmyndina, hvar, hvers vegna? Hverjir voru fyrstir til þess að gera...
View ArticleEr búið að finna lækningu við krabbameini sem haldið er leyndri fyrir...
Spurningin í fullri lengd hljóðaði svona:Góðan dag. Ætla hér að spyrja um lækningu við krabbameini. Ég hef heyrt frá mínum kennara sem kennir rafeindatækni að það sé til lækning við krabbameini og hafi...
View ArticleHvað er kynslóð og hvað nær hún yfir mörg ár?
Í fornu máli merkir nafnorðið kynslóð yfirleitt 'ætt, ættkvísl'. Í Gylfaginningu segir: „Kona hans hét Frigg Fjörgynsdóttir og af þeirra ætt er sú kynslóð komin er vér köllum ása ættir.“ Í Egils sögu...
View ArticleHver var Tómas Tryggvason og hvert var framlag hans til jarðvísinda?
Tómas Tryggvason (1907–1965),[1][2] var af þingeysku bændafólki kominn, fæddur á Halldórsstöðum í Bárðardal, alinn upp þar og síðar að Engidal á Mývatnsheiði austan dalsins. Fjölskylduhagir ollu því að...
View ArticleHvernig geta stór mállíkön leyst verkefni sem þeim hefur ekki verið kennt...
Upprunalega spurningin var eftirfarandi: Hvernig lærir gervigreind að leysa verkefni sem henni hefur aldrei verið kennt nákvæmlega að leysa? Stór mállíkön geta oft nýtt það sem þau lærðu við þjálfun...
View ArticleGeta falskar minningar haft áhrif á samfélagið?
Nær öruggt er að falskar minningar geta haft áhrif á gang samfélagsins, enda hefur verið sýnt fram á að þær geta orðið til undir ýmsum kringumstæðum í daglegu lífi. Hægt er að búa til eða móta falskar...
View ArticleHvað er vitað um konur í Al-Andalus?
Ríki múslima á Íberíuskaga kallaðist Al-Andalus. Hægt er að rekja sögu þess til ársins 711. Næstu átta aldir var Íberíuskagi að meira eða minna leyti undir stjórn múslima. Á fyrstu öldum veldis múslima...
View ArticleHvað er einn fjórðungur af smjöri mörg kg?
Upprunalega spurningin var: Hvað eru 6 fjórðungar af smjöri samkvæmt gömlu máli mörg kg? Fjórðungur vísar til eins fjórða hluta einhverrar stærðar. Í ritinu Mál og vog: Mælieiningar fyrri alda kemur...
View ArticleHvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir eiginleikum?
Jökulhlaup eru af ýmsum gerðum. Rennsli og heildarrúmmál þeirra spannar margar stærðargráður. Flest bera þau með sér framburð í einhverjum mæli, gosefni og ýmiss konar bergmylsnu. Algengt er að...
View ArticleHvað er kurt og pí?
Orðasambandið með kurt og pí merkir ‘hæversklega; með glæsibrag’ (ÍO 2002:828). Elst dæmi um það í Ritmálssafni Orðabókar Háskólans er úr gömlu kvæði sem birt er í safninu Íslenzk fornkvæði 6. bindi:...
View ArticleHvað eru Vatnsdalshólar í Austur-Húnavatnssýslu margir?
Stutta svarið Samkvæmt talningu frá árinu 2018, sem er byggð á gögnum sem aflað var með dróna og síðan unnin áfram í landupplýsingakerfi, eru hólarnir í Vatnsdal annað hvort 729 eða 1836. Talan fer...
View ArticleHvað viðmið ættu að gilda um notkun útlensku á Íslandi?
Íslensk málnefnd gefur árlega út ályktun um stöðu íslenskrar tungu. Ólíkt viðfangsefni eða svið er tekið fyrir á hverju ári. Stöðunni er lýst og lagðar til aðgerðir til umbóta. Árið 2025 var...
View ArticleHvernig eru jökulhlaup flokkuð eftir uppruna?
Hægt er að skipta jökulhlaupum í fimm gerðir eftir uppruna: Hlaup úr jökulstífluðum lónum við jaðar jökuls. Algengast er að þess háttar lón myndist þegar skriðjökull lokar dal sem liggur þvert á...
View ArticleEr gervigreindartækni líkleg til að geta þýtt námsefni fyrir börn svo vel sé?
Undanfarin ár hefur verið gerður fjöldi rannsókna á getu gervigreindar til að þýða yfir á íslensku. Þar ber hæst að þýðingar úr ensku á íslensku hafa verið hluti af stærstu rannsókn á almennri...
View ArticleAf hverju enda íslensk eftirnöfn karla á -son en ekki -sonur?
Í elsta máli var orðið sonur til í fleiri en einni nefnifallsmynd: sonr, sunr, son, sun (Fritzner 1896:479). Í Íslenskri orðsifjabók Ásgeirs Blöndal Magnússonar (1989:928) er fornmálsmyndin sun(u)r...
View ArticleHvers konar dýr er rófubjörn og hvar eru heimkynni hans?
Upprunalega spurningin var: Hvað getur þú sagt mér um dýrategundina Kinkajous eða Potos flavus? Dýrategundin sem á latínu nefnist Potos flavus er kölluð rófubjörn eða skottlangur í Dýra- og...
View ArticleHvaða orð í íslensku eiga uppruna í mannanöfnum?
Í íslensku eru fjölmörg dæmi um orð sem eiga sér uppruna í mannanöfnum. Þessi orð geta verið af ýmsu tagi. Fyrst ber að nefna tökuorð þar sem breytingin úr sérnafni í samnafn hefur þegar átt sér stað í...
View Article
